Azmanlık mı Uzmanlık mı? Soba Neden Yukarıda?

Bilgi çağında yaşıyoruz; ama ne gariptir ki, hayatı en çok karmaşıklaştıranlar da çoğu zaman “bilgi sahibi” olanlar. İnsanlık tarihinin hiçbir döneminde bu kadar çok uzman, bu kadar az çözüm görülmedi. Her alanda uzmanlar konuşuyor ama meseleler hâlâ yerli yerinde duruyor. Çünkü bilginin içi boşaldı, pratiğe dönüşmeyen her bilgi bir süs eşyasına döndü.

Zamanın alfabesiyle okuyanlar, köydeki sobanın neden yüksek konduğunu anlamaya çalışırken, cevabın hayatın kendi lisanında gizli olduğunu kaçırıyor. Büyük laflar, yabancı terimler, akademik süslemeler arasında boğulan her “çözüm”, gerçekliğe çarpıp darmadağın oluyor.

Oysa Anadolu’da, köyde, dağda, kıraç bir tepede yaşayan insanlar, süslü cümleler kurmazlar. Onlar hayatı teoride değil, çamurun içinde, yokuşun başında, ekmeğin peşinde öğrenirler. Ve bazen, bir çobanın suskun cevabı, kırk akademisyenin makalesinden daha fazla anlam taşır.

İşte şimdi okuyacağınız fıkra, bu sade gerçekliği; azmanlaşan uzmanlıkla dalga geçerek ve Anadolu insanının içtenliğiyle tokat gibi yüzümüze vuruyor. Gülümseyerek okurken, aslında kimin daha bilgili, kimin daha akıllı olduğuna karar vereceksiniz.

Zaman odur ki

Zamanın birinde, her meseleye bir etiketi yapıştırmak moda olmuştu. Kimine “uzman” dendi, kimine “danışman”, kimine ise “stratejist”. Herkes her konuda bir şey söylüyordu ama az kişi bir şey yapıyordu.

Günün birinde, başkentten bir grup kravatlı adam Anadolu’nun bir köyüne geldiler. Ellerinde dosyalar, ağızlarında terimler, ceketlerin iç cebinde kartvizitler… Muhtarı buldular köy meydanında. Adamcağız tütün sararken onları görünce hemen ayağa kalktı, hazrola geçti:

— Hoş geldiniz ağalar, bir yanlışımız mı oldu?

Başlarındaki adam gülümsedi:

— Yok muhtar bey, biz devletin görevlileriyiz. Hepimiz kendi alanımızda uzmanız. Halkın yaşamını gözlemleyip, mikrodan makroya sosyo-politik analizlerle çözümler üretmek üzere görevlendirildik…

Muhtar, söylenenlerin yarısını anlamasa da, karşısındakilerin okumuş insanlar olduğunu sezdi. Usulca sordu:

— Yani siz benden ne istiyorsunuz?

— Bir hafta kalacak yer… Köydeki yaşamı gözlemlemek istiyoruz.

Muhtar, hiç düşünmeden:

— Hasan’ın evine gidin, hem evi müsaittir hem de kendisi çalışkan bir çobandır, size her konuda yardımcı olur.

Misafirler Hasan’a emanet edildi. Hasan da bunları odasına aldı. İçeri girer girmez heyet üyeleri bir soba gördü ama öyle sıradan bir soba değil… Soba yerde değil, taşlarla örülmüş bir yükseltinin üzerinde âdeta heykel gibi duruyordu. Herkes gözlerini açtı, fısıltılar başladı:

— Soba neden yüksekte?

Okumuş çocuklar, odaya girdiklerinde hazine bulmuş edasıyla, bir soba görürler ve  hayretlerini gizleyemezler.

Soba yere değil, taştan yapılan bir yüksekliğin üzerine oturtulmuş ve bir büst gibi durmaktadır. Bu durum herkesin dikkatini çekmiştir ve kendi aralarında  tartışmaya başlamışlardır.

Ekonomi uzmanı:

Bu tamamen bir kalori sorunudur der. Soba yerden yukarıda olunca daha fazla kalori yayılımı olur ve oda iyi ısınır. Ekonomik kazançtır der. Proje olarak bütün ülkeye yayılmalıdır.

Enerji uzmanı  lafa girer:

Hayır!

Bu köylü hepimize örnek olmalı. Amacı enerji tasarrufudur. Soba yüksekte yanınca bütün ısı odanın her yanına dağılıyor. Böylece az odunla çok yer ısınabiliyor. Bu durum mutlaka enerji bakanlığına iletilip örnek proje olarak ülke genelinde yagınlaştırılmalıdır.

Sağlık uzmanı, devreye girer:

Hayır! Sizlere kesinlikle katılmıyorum. Neden sobayı zeminden kaldırdı. Çünkü bu tamamen sağlık meselesi. Sağlığa önem verdiğinden bunu yapmış olmalı. Soba yerden yanarsa ısı alttan gelir, ayaklar ısınır ama göğüs ve baş kısım soğuktan donar. Bu ise vücutta belirgin veya belirsiz ağrılara sebep olur. Yukarıdan ısınma olunca aşağı doğru hava akımı olmakta ve vücudun her yeri dengeli ısınmaktadır. Böylece ağrı sızı olamaz. Aile  doktorluk olmaz. Sağlık alanına dikkat çekmiştir. Koruyucu sağlık açısından örnek bir projedir.

Gıda uzmanı ise olayı , oda çevresindeki yiyeceklerin sağlıklı korunabileceği yönünde çıkarımlarda bulunur.

Diğerleri de kendi alanlarına göre çıkarımlarda bulunmuşlarıdır. Haliyle, okumuş çocukların konuşmaları saatleri bulur. Bunları arkada dinleyen Aza Hasan Efendi,  duydukları karşısında şaşkındır.  Bir o kadar da garipsemiştir eğitimin içler acısı durumunu. Alanında uzman olan insanlar neler neler de diyorlardı. Oysa kendisi sadece ilkokul mezunu olan bir çobandı.

Okumuş çocuklar ( veya alanında uzman kişiler), işin içinden saatlerdir çıkamayınca Hasan efendiye durumu sorma ihtiyacı hissederler.

-Ya Hasan Efendi! Gördün. Biz işin içinden çıkamadık. Bu neden böyle yapıldı. Hangi mühendislerin projesi. Hangi bilim insanları böyle mükemmel bir buluş yapmış hayran olmamak elde değil. Sen söyler misin? Neden sobayı yukarı kaldırdınız?

-Efendim, dediklerinizi nedir bilmem. Uzmanı da, azmanı da bilmem.  Sobayı kurarken borum yetmedi. Çarşı da uzaktaydı. Zaten çok da zamlanmıştı boru.  Borunun boyu yeterli gelmeyince, bende evde olan az bir çimentoyla, bahçede olan taşlar ile sobayı yukarı kaldırdım. Durum sadece bu.

Fıkradan Anladıklarımız

1. Teori, pratikle buluşmadıkça gerçeklikten uzaklaşır.

2. Hayat, laboratuvarda değil, mutfakta ve tarlada yaşanır.

3. Bilgi çokluğu değil, bilgi kullanımı kıymetlidir.

4. Az laf, çok iş hâlâ en geçerli yöntemdir.

5. Gerçek halk hikmetinde gizlidir, diplomanın arkasında değil.

6. Anadolu insanı sade yaşar ama derin düşünür.

7. Sorunun yanıtı bazen en basit ihtiyacın içindedir.

8. Uzmanlık, konuşmak değil çözüm üretmektir.

9. İhtiyaç, icadın anasıdır; boru yetmeyince taş devreye girer.

10. Şehir, köyün mantığını kaybetmiştir; onu yeniden öğrenmeli.

11. Fazla bilgi bazen gerçeği gölgeleyebilir.

12. Akademik başarı, yaşamsal zekâyla birleşmedikçe havada kalır.

13. Eğitim; hayatta kullanılmayacaksa, zaman israfıdır.

14. Gerçek hizmet, halkla birlikte ve sahada olur.

15. Köylünün zekâsı doğal ve çözüm odaklıdır.

16. Hayat bazen yüksek soba kadar basittir.

17. Sadelik çoğu zaman en etkili çözümdür.

18. Konuşmak kolaydır, ama asıl olan yapmaktır.

19. Öncelikler doğru belirlenmezse bilgi çözümsüzlüğe dönüşür.

20. Bazı cevaplar kitapta değil, çobanın elindedir.